Ο Avedis Donabedian (1919 – 2000) αναγνωρίζεται διεθνώς ως ο θεμελιωτής της σύγχρονης επιστήμης της ποιότητας στις υπηρεσίες υγείας και ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές στον χώρο της αξιολόγησης και βελτίωσης των συστημάτων υγείας.

Το έργο του επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί υγείας, οι κυβερνήσεις, οι διεθνείς οργανισμοί και οι επαγγελματίες υγείας αντιλαμβάνονται, μετρούν και βελτιώνουν την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Οι αρχές που διατύπωσε πριν από περισσότερες από πέντε δεκαετίες εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση των σύγχρονων συστημάτων ποιότητας, ασφάλειας ασθενών, κλινικής διακυβέρνησης και αξιολόγησης υπηρεσιών υγείας.

«Η ποιότητα στην υγεία δεν είναι αποτέλεσμα τύχης. Είναι αποτέλεσμα συστηματικού σχεδιασμού, μέτρησης, αξιολόγησης και συνεχούς βελτίωσης.»

Το 1966, μέσα από το εμβληματικό έργο του για την αξιολόγηση της ποιότητας της υγειονομικής περίθαλψης, ο Donabedian παρουσίασε το μοντέλο που έμελλε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται η ποιότητα στις υπηρεσίες υγείας παγκοσμίως. Το γνωστό πλέον Μοντέλο Donabedian (Donabedian Model of Care) εισήγαγε την αξιολόγηση της ποιότητας μέσα από τρεις αλληλένδετες διαστάσεις:

• Δομή (Structure) – οι πόροι, οι υποδομές, οι άνθρωποι και τα συστήματα που υποστηρίζουν την παροχή φροντίδας.

• Διαδικασίες (Process) – ο τρόπος με τον οποίο παρέχεται η φροντίδα και εφαρμόζονται οι κλινικές και διοικητικές πρακτικές.

• Αποτελέσματα (Outcomes) – η επίδραση της φροντίδας στην υγεία, την ασφάλεια και την εμπειρία των ασθενών.

Η προσέγγιση αυτή αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο αναπτύχθηκαν μεταγενέστερα τα περισσότερα διεθνή πρότυπα ποιότητας, τα συστήματα αξιολόγησης υπηρεσιών υγείας, οι δείκτες κλινικής αποτελεσματικότητας, οι μηχανισμοί ασφάλειας ασθενών και οι σύγχρονες πολιτικές κλινικής διακυβέρνησης.

Στο εκτεταμένο συγγραφικό και ερευνητικό του έργο, ο Donabedian ανέδειξε ότι η ποιότητα δεν περιορίζεται μόνο στα κλινικά αποτελέσματα, αλλά περιλαμβάνει την προσβασιμότητα, την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα, την ισότητα, την αποδοχή από τους ασθενείς, την ασφάλεια και τη συνολική αξία που παράγουν οι υπηρεσίες υγείας για την κοινωνία.

Η παρακαταθήκη του σήμερα

Οι ιδέες του Avedis Donabedian εξακολουθούν να καθοδηγούν τη διεθνή προσπάθεια για τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ο ΟΟΣΑ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οργανισμοί διαπίστευσης και τα σημαντικότερα διεθνή κέντρα ποιότητας και ασφάλειας ασθενών εξακολουθούν να βασίζουν τις προσεγγίσεις τους στις αρχές που εκείνος θεμελίωσε.

Η ποιότητα, η ασφάλεια ασθενών, η μέτρηση αποτελεσμάτων, η εμπειρία των ασθενών, η αξιολόγηση υπηρεσιών υγείας και η υγειονομική περίθαλψη προστιθέμενης αξίας (Value-Based Healthcare) αποτελούν σήμερα φυσική συνέχεια της σκέψης και του έργου του.

Η παρακαταθήκη του Donabedian και το έργο του Ινστιτούτου

Το Ευρωμεσογειακό Ινστιτούτο Ποιότητας και Ασφάλειας στις Υπηρεσίες Υγείας φέρει με υπερηφάνεια το όνομα του Avedis Donabedian, αναγνωρίζοντας τη διαχρονική συμβολή του στη θεμελίωση των αρχών που διέπουν το σύνολο της δραστηριότητάς του.

Οι βασικοί άξονες δράσης του Ινστιτούτου — η ασφάλεια ασθενών, η κλινική διακυβέρνηση, οι κλινικοί έλεγχοι, η ανάπτυξη δεικτών ποιότητας, η αξιολόγηση υπηρεσιών υγείας, η εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, η εφαρμογή διεθνών προτύπων και η προώθηση της υγειονομικής περίθαλψης προστιθέμενης αξίας — αντλούν έμπνευση από τις αρχές που διατύπωσε ο Donabedian και συνεχίζουν να υπηρετούν το όραμά του για καλύτερα, ασφαλέστερα και δικαιότερα συστήματα υγείας.

«Το μυστικό της ποιότητας είναι η αγάπη. Πρέπει να αγαπάς τον ασθενή σου, πρέπει να αγαπάς το επάγγελμά σου. Αν έχεις πραγματικά αγάπη για αυτό που κάνεις, τότε μπορείς να εργαστείς για να βελτιώσεις το σύστημα και να το κάνεις καλύτερο.»

Η φράση αυτή αποτυπώνει ίσως καλύτερα από κάθε άλλη τη φιλοσοφία του Avedis Donabedian: ότι πίσω από κάθε πρότυπο, κάθε δείκτη και κάθε διαδικασία βρίσκεται πάντοτε ο άνθρωπος και η ευθύνη μας να του παρέχουμε την καλύτερη δυνατή φροντίδα.